كریان یا كره‌دان (صنایع دستی استان ايلام )




صنایع دستی ایران , ساخت کریان

کریان ظرفی است که برای نگهداری کره استفاده می شود.

 

کره‌ی حیوانی بخصوص در فصل بهار مهم‌ترین فرآورده‌ی لبنی در بین مردم عشایر و دامدار است. عشایر استان ایلام برای نگهداری کره تا هنگام ذوب کردن و گرفتن روغن آن ظرفی محلی از پوست بره درست می‌کنند که به آن کَریان یا کره‌دان می‌گویند.

 

برای درست کردن کریان، پوست بره یا بزغاله‌ی شیرخوار را هنگام ذبح کنده و پس از نمک‌سود کردن و عمل‌آوری آن در شیره‌ی گیاهان معطر کوهی برای دباغی کردن در قیماق یا کاچی آرد جو حرارت می‌دهند و پس از دباغی آن را به مدت چند روز در آفتاب می‌گذارند تا قوام نهایی یافته و برای استفاده آماده شود.

 

زنان ایل و دامداران هر روز مشک‌زنی کرده و پس از جدا کردن کره از دوغ، آن را فشرده تا دوغ آن خارج شده و در کریان می‌گذارند. کریان به ستونی چوبی دور از دسترس جانوران موذی و حشرات آویخته می‌شود تا به تدریج دوغ و رطوبت آن از منافذ کریان خارج شود. کره در این ظرف تا حدود 10 روز سالم و تازه می‌ماند و معمولاً کریان را در خنک‌ترین جای چادر یا آلاچیق نگهداری می‌کنند.

 

این نکته را هم یادآوری می‌کنیم که کره به خاطر مواد قندی و پروتئینی اگر در معرض هوا باشد فاسد، بدبو و غیرقابل استفاده می‌شود. کره‌ی بهار از شنبه تا پنج‌شنبه در کریان نگهداری می‌شود و روز پنج‌شنبه طبق سنتی دیرینه، زن خانه پس از برآمدن آفتاب آتشی مختصر افروخته و دیگ سیاه مسی را روی آتش ملایم گذاشته و با ذکر دعا و صدقه دادن، کریان را از ستون جدا می‌کند.

 

این نکته را نیز بگوییم که روز پنج‌شنبه هیچ مقداری از کره به بیرون خانه برده نمی‌شود و هرگز در این روز کره و روغن خرید و فروش نمی‌شود زیرا معتقداند تمام برکات خانه با آن از منزل خارج می‌شود. هنگام خالی کردن کره از کریان، اسپند در آتش ریخته تا به قول مردم محلی چشم حسود و بلا از برکت خانه دور شود و پس از ذوب شدن کره، باقیمانده‌ی دوغ و رطوبت آن را که ته‌نشین می‌شود گرفته و روغن را پس از خنک شدن در خیک یا هیز می‌ریزند و به آن گل خوشبوی چویر می‌افزایند تا عمل‌آوری شده و برای مصرف یا فروش آماده شود. کریان را هرگز خالی خالی نمی‌کنند و همواره از کره‌ی آخرین روز مشک‌زنی مقداری به عنوان چین یا مایه در آن نگه می‌دارند تا به قولی برکت و روزی اهل خانه تداوم داشته باشد.

منبع:negahmedia.ir

 گرد آوری مطالب : iranbanou.com


نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه